|
2 NIERINSUFFICIËNTIE
[Symptomen]
[Oorzaken]
Nierinsufficiëntie is betrekkelijk zeldzaam. Nierinsufficiëntie betekent dat de nieren gebreken vertonen bij de uitvoering van hun taken:
-
afvalstoffen en water verwijderen uit het bloed;
-
de hoeveelheden chemische stoffen in het lichaam in evenwicht houden;
-
de bloeddruk regelen;
-
helpen bij de aanmaak van rode bloedcellen;
-
vitamine D produceren, waardoor de botten sterk en gezond blijven.
Acute nierinsufficiëntie
Acute nierinsufficiëntie treedt op wanneer de nieren plotseling stoppen met werken. Deze toestand is vaak tijdelijk. De oorzaak kan zijn : ziekte, letsel of giftige stoffen in het systeem. Dialysebehandeling ondersteunt de patiënt terwijl de nieren zich herstellen.
Chronische nierinsufficiëntie
Chronische nierinsufficiëntie treedt op wanneer de nieren geleidelijk hun vermogen verliezen om hun taken uit te voeren.
De oorzaken van chronische nierinsufficiëntie zijn niet steeds bekend, maar aandoeningen, zoals diabetes en hoge bloeddruk, verhogen duidelijk de kans op nierinsufficiëntie.
Soms zijn mensen zich niet bewust van het feit dat hun nieren niet goed functioneren. Dat komt doordat de nieren zich bijzonder goed kunnen aanpassen. Zelfs wanneer het grootste deel van de nier niet werkt, neemt het resterende gedeelte de werking over om het verlies te compenseren.
Het is mogelijk een gezond leven te leiden met slechts één nier in plaats van de normale twee. Het is zelfs mogelijk dat iemand nog steeds geen verschijnselen heeft met slechts één nier die nog maar op ongeveer 20 % van de normale capaciteit werkt. Daardoor vertonen veel patiënten in de vroege stadia van chronische nierinsufficiëntie geen symptomen.
In de meeste gevallen beginnen mensen zich ziek te voelen wanneer hun nierfunctie tot minder dan 10 % gedaald is. Giftige afvalstoffen en overtollig vocht beginnen zich in het bloed op te hopen. Een van deze afvalstoffen is creatinine. Door de hoeveelheid creatinine in het bloed te meten, wordt nagegaan hoe goed of hoe slecht de nieren werken.
Nierinsufficiëntie kan ertoe leiden dat zich vocht ophoopt in de lichaamsweefsels, met zwelling en hoge bloeddruk als gevolg. Vocht in de longen kan ademhalingsproblemen veroorzaken en het hart extra belasten.
Beschadigde nieren produceren mogelijk niet voldoende hormonen, wat leidt tot andere complicaties van nierinsufficiëntie. Als de nieren niet goed functioneren, is het mogelijk dat het bloed te weinig rode bloedcellen bevat om de zuurstof te transporteren die ons lichaam nodig heeft, en de patiënt anemisch wordt. Zonder de juiste hoeveelheid hormonen en vitamine D verliezen de botten calcium en worden ze zwak.
Bij veel patiënten met nierinsufficiëntie kan ook een hart- of vaatziekte ontstaan. In feite is een hartziekte de belangrijkste doodsoorzaak bij nierpatiënten.
Adequate behandeling in de vroege stadia kan verergering van de nierinsufficiëntie afremmen of stopzetten. Bij veel patiënten verslechtert chronische nierinsufficiëntie tot wat bekend staat als terminale nierinsufficiëntie (TNI). Er bestaat momenteel geen genezing voor TNI. De opgetreden beschadiging in de nieren is onomkeerbaar en dialyse of niertransplantatie is noodzakelijk om de verloren functies van de nieren te vervangen.
De periode tussen het moment waarop bij patiënten voor het eerst chronische nierinsufficiëntie vastgesteld wordt en het moment waarop dialyse of niertransplantatie noodzakelijk wordt, verschilt per patiënt. Deze periode kan enkele maanden of vele jaren duren, afhankelijk van het tijdstip waarop nierinsufficiëntie voor het eerst vastgesteld wordt, de omvang van de beschadiging en de snelheid waarmee de resterende nierfunctie afneemt.
Symptomen
Over het algemeen zijn de symptomen van nierinsufficiëntie het gevolg van de langzame ophoping van afvalstoffen in het bloed en de geleidelijke afname van de regulerende functies van de nieren.
In het lichaam hoopt zich overtollig vocht op omdat de slecht functionerende nieren niet voldoende urine produceren. Dat kan leiden tot een aandoening die bekend staat als oedeem. Het overtollige vocht veroorzaakt verschijnselen, zoals zwelling rond de ogen, van de handen, enkels en voeten. Als zich vocht blijft ophopen, kan volume-overbelasting optreden. Vocht kan zich ook ophopen in de longen, wat longoedeem veroorzaakt.
In geval van volumeoverbelasting stijgt de bloeddruk. Dat komt doordat het bloed meer water dan normaal bevat, waardoor de druk op de bloedvaten toeneemt.
Wanneer aangetaste nieren minder van het hormoon erytropoëtine produceren, maakt het lichaam niet voldoende rode bloedcellen aan. Dat veroorzaakt bloedarmoede (anemie), een veelvoorkomende complicatie van nierinsufficiëntie. Als we te weinig rode bloedcellen hebben om zuurstof in het lichaam te transporteren, worden we zwak, rillerig, vermoeid en kortademig.
Aangezien de symptomen van nierinsufficiëntie vaak langzaam over een langere periode verschijnen, worden ze gemakkelijk over het hoofd gezien of beschouwd als normale reacties op de spanning en de belasting van het gewone dagelijkse leven. Dat kan de diagnose en de behandeling vertragen, waardoor de nieren verder beschadigd raken.
Als zich bij u een van de hieronder vermelde verschijnselen van nierinsufficiëntie voordoet, raadpleeg dan uw arts:
- een metaalachtige of andere vreemde smaak in uw mond;
- vermoeidheid;
- rillen (van de kou);
- hoofdpijn;
- hoge bloeddruk;
- slapeloosheid;
- jeuk en droge huid;
- geen eetlust of misselijkheid;
- pijn onder in de rug rond de nieren;
- slechte concentratie, verwardheid, vergeetachtigheid;
- geen zin in seks;
- rusteloze benen of kramp in de benen;
- kortademigheid;
- zwelling van handen, voeten of gezicht (met name rond de ogen wanneer u pas bent opgestaan);
- problemen met urinelozing, zoals schuimige of bloederige urine, meer of minder urine dan
normaal of een verandering in de frequentie van urinelozing.
Oorzaken
Er zijn veel verschillende oorzaken van een verslechterende nierfunctie.
Veelvoorkomende oorzaken van nierinsufficiëntie staan hieronder vermeld. De meeste van deze aandoeningen doen zich gedurende lange tijd voor en tasten beide nieren aan. Zelfs als verdere verslechtering kan worden voorkomen, is de reeds opgetreden beschadiging meestal blijvend.
Twee van de belangrijkste oorzaken van nierinsufficiëntie in de westerse wereld zijn diabetes en hoge bloeddruk (hypertensie). Door deze aandoeningen vroegtijdig vast te stellen en zorgvuldig te behandelen, kunnen de eerste verschijnselen van nierinsufficiëntie worden uitgesteld en zelfs voorkomen.
In 30 % van de gevallen van chronische nierinsufficiëntie kan geen oorzaak worden vastgesteld.
Diabetes mellitus
Diabetes is een veelvoorkomende aandoening die bij minstens 2 % van de mensen van Europese afkomst voorkomt en bij 13 % van de mensen van Afro-Amerikaanse afkomst. Diabetes wordt veroorzaakt doordat de alvleesklier (het pancreas) niet voldoende insuline (een hormoon) produceert. Dat hormoon regelt hoe de cellen uit het bloed de suiker binnenkrijgen die ze nodig hebben voor hun energie. De verstoring in de aanmaak van insuline leidt ertoe dat de bloedsuikerspiegels na de maaltijd te hoog worden en te laag als er niet gegeten wordt.
Veelvuldig optredende schommelingen in de bloedsuikerspiegels kunnen, om redenen die nog niet volledig opgehelderd zijn, uw nieren beschadigen.
Ongeveer 40 % van de mensen met diabetes heeft nierproblemen. Die komen het meest voor bij patiënten die al meer dan 10 jaar diabetes hebben. Tegen deze tijd hebben ze vaak ook al andere complicaties van diabetes die op langere termijn optreden, zoals hartziekte of oogproblemen. Diabetes is de meest voorkomende oorzaak van nierinsufficiëntie in sommige delen van de wereld, waar de aandoening wel bij 40 % van de dialysepatiënten kan voorkomen.
Bij mensen met diabetes kan nierinsufficiëntie aan de hand van onderzoeken worden vastgesteld.
Nierinsufficiëntie zelf is niet erfelijk. Diabetes en sommige van de andere ziekten die nierinsufficiëntie kunnen veroorzaken, zijn dat echter wel. Het is dan ook belangrijk dat u zich regelmatig medisch laat onderzoeken als iemand in uw familie diabetes of nierinsufficiëntie heeft.
Als uw nieren aangetast raken door diabetes, komt er waarschijnlijk een dag waarop dialyse of transplantatie noodzakelijk wordt. U kunt echter wel iets doen om dit moment uit te stellen en uw nieren (en de rest van uw lichaam) zo gezond mogelijk te houden.
houd uw bloeddruk laag. De nieren zijn zeer gevoelig voor hoge bloeddruk bij diabetespatiënten. Aangezien nierziekte een hoge bloeddruk veroorzaakt, gebruiken vrijwel alle diabetespatiënten met nierproblemen bloeddrukverlagende geneesmiddelen. Een type van deze middelen, een zogenaamde ACE-remmer, kan extra bescherming bieden, maar is niet per se geschikt voor iedereen — uw arts kan u hierover informeren. Hoge bloeddruk kan niet alleen de nieren beschadigen, maar ook andere delen van het lichaam. De bloeddruk onder controle houden is dan ook essentieel.
houd uw suikerspiegel onder controle. Hierdoor kunnen de nieren langer gezond blijven. Door de bloedsuikerspiegel onder controle te houden, kunt u ook oogproblemen voorkomen.
controleer het cholesterolgehalte in uw bloed. U kunt het cholesterolgehalte in uw bloed laag houden door geen vette voedingsmiddelen te gebruiken. Veel artsen raden dat aan, vooral als u diabetes hebt. Dat is ook goed voor eventuele, bij nierinsufficiëntie optredende hart- en vaatziekten.
Hoge bloeddruk
Hoge bloeddruk kan door nierinsufficiëntie worden veroorzaakt, maar het omgekeerde geldt ook : hoge bloeddruk kan nierinsufficiëntie veroorzaken. Een hoge bloeddruk die niet behandeld wordt, kan de verergering van nierinsufficiëntie versnellen.
Hoge bloeddruk is een complicatie van nierinsufficiëntie.
Een goede controle en regeling van de bloeddruk kunnen de nieren ontlasten, verergering van de nierinsufficiëntie afremmen en de noodzaak van dialyse uitstellen. Het regelen van de bloeddruk is het enige waarvan feitelijk aangetoond is dat het de noodzaak van dialyse bij alle nierpatiënten uitstelt, ongeacht wat de oorzaak van de nierinsufficiëntie is. Een goed gereguleerde bloeddruk kan ook de levensduur van een getransplanteerde nier verlengen.
Glomerulonefritis
Dit is de naam voor een groep ziekten die ontsteking veroorzaken van de glomeruli, de kleine en kwetsbare filtertjes in de nieren. Ontsteking kan het gevolg zijn van infectie, maar ook een andere oorzaak hebben. Sommige vormen van glomerulonefritis kunnen worden behandeld met immunosuppressiva. Deze geneesmiddelen onderdrukken het afweersysteem, wat inhoudt dat de beschadiging van de nieren kan worden afgeremd of, in sommige gevallen, ongedaan gemaakt.
Polycystische nieren
Dit is een erfelijke ziekte. In beide nieren vormen zich veel cysten (met vocht gevulde holtes). Naarmate de cysten groter worden, blokkeren ze de normale nierfunctie. Verschijnselen zijn onder meer bloed in de urine, nierinfecties, hoge bloeddruk en rug- of buikpijn.
Renovasculaire ziekte (vaatziekte van de nier)
Dit is een aandoening waarbij de slagaders van het hart naar beide nieren afgesloten raken door vettige afzettingen, zodat ze de nieren niet langer van voldoende bloed kunnen voorzien. U kunt vaatziekte van de nier voorkomen door gezond te eten (vermijd vet voedsel en zout om uw bloeddruk binnen de grenzen te houden die uw arts vastgesteld heeft).
Chronische pyelonefritis
Deze ziekte wordt veroorzaakt door een ontsteking van het weefsel rond de filtertjes in de nieren. Nierinfecties en andere ontstekingen kunnen zonder behandeling leiden tot nierinsufficiëntie.
Lupus erythematodes
Lupus is een auto-immuunziekte, een ziekte die veroorzaakt wordt doordat het afweersysteem van het lichaam ten onrechte de lichaamseigen weefsels aanvalt. De ziekte kan de filtertjes (of glomeruli) in de nieren beschadigen, waardoor die slecht of helemaal niet meer functioneren. Slechts 2 % tot 3 % van de patiënten met lupus heeft echter behandeling nodig voor nierinsufficiëntie.
Nierstenen
Stenen kunnen overal in de urinewegen ontstaan. Ze kunnen de urineafvoer blokkeren of infectie veroorzaken en wel of geen pijn veroorzaken. Zowel de druk van de opgesloten urine als de infecties kunnen de nieren beschadigen.
Urineweginfecties
Blaasontsteking of cystitis is het meest voorkomende probleem van de urinewegen. De verschijnselen zijn onder meer sterke aandrang tot urinelozing, ongewone frequentie van urinelozing of pijn bij urinelozing. Urineweginfecties zijn meestal betrekkelijk onschuldig. Als een urineweginfectie niet behandeld wordt, kan die echter leiden tot een nierinfectie. Herhaaldelijk optredende nierinfecties zijn weliswaar zeldzaam, maar kunnen leiden tot nierinsufficiëntie.
|